درباره ارداويراف

ارداويراف: ويراف مقدس، نام يکي از موبدان که به عقيده پارسيان صاحب معراج بوده و ارداويرافنامه معراجنامه اوست.

در ديباچه ترجمه کهن ارداويرافنامه بپارسي چنين آمده است: ايدون گويند که چون شاه اردشير بابکان بپادشاهي بنشست، نود پادشاه بکشت و بعضي گويند نودوشش پادشاه بکشت و جهانرا ازدشمنان خالي کرد و آرميده گردانيد و دستوران و موبداني که در آنزمان بودند همه را پيش خويشتن خواند و گفت که دين راست و درستکه ايزد تعالي بزرتشت… گفت و زرتشت در گيتي روا کرد مرا بازنمائيد تا من اين کيشها و گفت و گويها از جهان برکنم و اعتقاد با يکي آورم و کس بفرستاد بهمه ولايتها، هرجايگاه که دانائي و يا دستوري بود همه را بدرگاه خود خواند. چهل هزار مرد بر درگاه انبوه شد. پس بفرمود و گفت آنهايي که ازين داناترند باز پلينند. چهارهزار داناتر از آن جمله گزيدند و شاهانشاه را خبر کردند و گفت ديگر بار احتياط بکنيد، ديگر نوبت از آن جمله قومي که به تميز و عاقل و افستا و زند بيشتر از بردارند جدا کنيد. چهارصد مرد برآمد که ايشان افستا و زند بيشتر ازبر داشتند. ديگرباره احتياط کردند در ميان ايشان چهل مرد بگزيدند که ايشان افستا جمله از بر داشتند. ديگر در ميان آن جملگي هفت مرد بودند که از اول عمر تا به آن روزگار که ايشان رسيده بودند بر ايشان هيچ گناه پيدا نيامده بود و بغايت عظيم پهريخته بودند و پاکيزه درمنشن و گوشن و کنشن و دل در ايزد بسته بودند. بعد از آن هر هفت را بنزديک شاه اردشير بردند. بعد از آن شاه فرمود که مرا ميبايد که اين شک و گمان از دين برخيزد و مردمان همه بر دين اورمزد وزرتشت باشند و گفت و گوي از دين برخيزد چنانکه مرا و همه عالمان و دانايان را روشن شود که دين کدامست و اين شک و گمان از دين بيفتد.

بعد از آن ايشان پاسخ دادند که کسي اين خبر باز نتواند دادن الا آنکسيکه از اول عمر هشتسالگي تا بدان وقت که رسيده باشد هيچ گناه نکرده باشد و اين مرد ويرافست که از او پاکيزه‌تر و مينوروشنتر وراستگويتر کس نيست و اين قصه اختيار بر وي بايد کردن و ماششگانه ديگر يزشنها و نيرنگها که در دين از بهر اين کار گفته استبجاي آوريم تا ايزد عز و جل احوالها به ويراف نمايد و ويراف ما را از آن خبر دهد تا همه کس به دين اورمزد و زرتشت بيگمان شوند و ويراف اين کار در خويشتن پذيرفت و شاه اردشير را آن سخن خوش آمد و پس گفتند اين کار راست نگردد الا که بدرگاه آذران شوند و پس برخاستند و عزم کردند و برفتند و بعد از آن، آن شش مرد که دستوران بودند از يک سوي آتشگاه يزشنها پساختند و آن چهل ديگر سويها باچهل هزار مرد دستوران که بدرگاه آمده بودند همه يزشنها پساختند و ويراف سر و تن بشست و جامه سفيد درپوشيد و بوي خوش برخويشتن کرد و پيش آتش بيستد و از همه گناهها پتفت بکرد… پس شاهنشاه اردشير با سواران سلاح پوشيده، گرد بر گرد آتشگاه نگاه ميداشت تا نه که آشموغي يا منافقي پنهان چيزي بر ويراف نکنند که اورا خللي رسد و چيزي بدي در ميان يزشن کند که آن نيرنگ باطل شود.

پس در ميان آتشگاه تختي بنهادند و جامه‌هاي پاکيزه برافکندند و ويراف را بر آن تخت نشاندند و رويبند بر وي فروگذاشتند و آن چهل هزار مرد بر يزشن کردن ايستادند و دروني بيشتند و قدري په بر آندرون نهادند. چون تمام بيشتند يک قدح شراب به ويراف دادند و …هفت شبانروز ايشان بهمجا يزشن ميکردند و آن شش دستور ببالين ويراف نشسته بود سي و سه مرد ديگر که بگزيده بودند از گرد بر گردتخت يزشن ميکردند و آن تيرست و شصت مرد که پيشتر بگزيده بودند از آن گرد بر گرد ايشان يزشن ميکردند و آن سي وشش هزار گرد برگرد آتشگاه گنبد يزشن ميکردند و شاهنشاه سلاح پوشيده و بر اسب نشسته با سپاه از بيرون گنبد ميگرديد باد را آن جا راه نميدادند وبهرجائي که اين يزشنکنان نشسته بودند بهر قومي جماعتي شمشيرکشيده و سلاح پوشيده ايستاده بودند تا گروهها بر جايگاه خويشتن باشند و هيچ کس بدان ديگر نياميزند و آن جايگاه که تخت ويراف بوداز گرد بر گرد تخت پيادگان با سلاح ايستاده بودند و هيچ کس ديگر رابجز آن شش دستور نزديک تخت رها نميکردند، چو شاهنشاه درآمدياز آنجا بيرون آمدي و گرد بر گرد آتشگاه نگاه ميداشتي. و بر اين سختي کالبد ويراف نگاه ميداشتي. يشتند تا هفت شبانروز برآمد. بعد از هفت شبانروز ويراف بازجنبيد و باززييد و بازنشست و مردمان و دستوران چون بديدند که ويراف از خواب درآمد خرمي کردند و شادشدند و رامش پذيرفتند و بر پاي ايستادند و نماز بردند و گفتند: شادآمدي اردايويراف… چگونه آمدي و چون رستي و چه ديدي؟ ما رابازگوي تا ما نيز احوال آن جهان بدانيم… ارداويراف واج گرفت، چيزي اندک مايه بخورد و واج بگفت پس بگفت اين زمان دبيري دانا را بياوريد تا هرچه من ديده‌ام بگويم و نخست آن در جهان بفرستيد تا همه کس را کار مينو و بهشت و دوزخ معلوم شود و قيمت نيکي کردن بدانند و از بد کردن دور باشند پس دبيري دانا بياوردند و در پيش ارداويراف بنشست.

«رجوع به ارداويرافنامه در يادنامه پورداود ج 1 شود.»

برگرفته از لغت نامه دهخدا